ZAMONAVIY O‘ZBEK TILIDA METAFORALARNING KOGNITIV-SEMANTIK XUSUSIYATLARI

Annotatsiya

Mazkur maqolada zamonaviy o‘zbek tilida metaforalarning kognitiv-semantik xususiyatlari, ularning inson tafakkuri, borliqni idrok etish va tushunchalarni til orqali ifodalashdagi o‘rni tahlil qilinadi. Metafora an’anaviy tilshunoslikda ko‘chma ma’no hosil qiluvchi vosita sifatida izohlangan bo‘lsa, kognitiv tilshunoslikda u insonning mavhum hodisalarni konkret tajriba asosida anglashiga imkon beruvchi tafakkur mexanizmi sifatida talqin etiladi. Maqolada zamonaviy o‘zbek tilidagi “hayot yo‘li”, “vaqtni yo‘qotmoq”, “g‘azabi qaynadi”, “ko‘ngli yorishdi”, “og‘ir vaziyat”, “iliq munosabat” singari ifodalar konseptual metafora nazariyasi asosida tahlil qilinadi. Metaforalarning semantik ko‘chish mexanizmlari, manba va nishon sohalari o‘rtasidagi munosabat, jismoniy tajribaning mavhum tushunchalarni anglashdagi roli hamda metaforalarning milliy-madaniy xususiyatlari yoritiladi. Shuningdek, metaforik ifodalarning kontekstga bog‘liq ma’nosi, baholash imkoniyati va kommunikativ vazifalari ko‘rib chiqiladi. Tahlil natijasida metafora tilning obrazlilik imkoniyatini kengaytirish bilan birga, insonning konseptual tizimi va olam haqidagi bilimlarini tashkil etishda ham muhim vosita ekanligi asoslanadi.